Monika Hryńko - Studenckie Koło Prawa Administracyjnego Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku.

Zgodnie z artykułem 23 Kodeksu Cywilnego [1] imię i nazwisko człowieka należą do jego dóbr osobistych i z tego tytułu podlegają szczególnej ochronie prawnej. Jednocześnie poprzez imię i nazwisko następuje indywidualne oznaczenie osoby fizycznej jako podmiotu praw i obowiązków. [2]

Niemniej jednak zmiana imienia i nazwiska następuje w drodze administracyjnoprawnej. Zasady tej zmiany normuje ustawa z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. z 2008r. Nr 220, poz. 1414), która obowiązuje od dnia 13 czerwca 2009r.

W rozumieniu ustawy zmiana oznacza:

1. zmianę imienia na inne imię lub zmianę pisowni imienia;
2. zmiana nazwiska oznacza zmianę na inne nazwisko, zmianę pisowni nazwiska lub zmianę nazwiska ze względu na formę właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego.

Zmiany można dokonać tylko na pisemny wniosek złożony osobiście do właściwego organu, a w przypadku osób zamieszkałych za granicą, za pośrednictwem konsula. Zmiana nazwiska może dotyczyć zarówno tego noszonego aktualnie, jak i nazwiska rodowego, z tym, że zmiana nazwiska noszonego po zawarciu małżeństwa, gdy jest ono tożsame z nazwiskiem rodowym, obejmuje nazwisko rodowe wyłącznie na wyraźne żądanie wnioskodawcy.

Podmiotami uprawnionymi do ubiegania się o zmianę imienia i nazwiska są:

• obywatele polscy,
• cudzoziemcy, którzy nie posiadają obywatelstwa żadnego państwa, ale mają miejsce stałego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej,
• cudzoziemcy, którzy uzyskali status uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej, i którzy wykażą  szczególnie ważne powody związane z zagrożeniem ich prawa do życia, zdrowia, wolności lub bezpieczeństwa osobistego.

• wnioskodawca nosi imię lub nazwisko ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka;
• wnioskodawca pragnie zmienić imię lub nazwisko na takie, którego używa;
• imię lub nazwisko zostało zmienione bezprawnie;

- wnioskodawca chce dokonać zmiany na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa tego państwa, którego obywatelstwo również posiada (dotyczy to cudzoziemców, którzy uzyskali w RP status uchodźcy).

Warto zauważyć, iż katalog przyczyn zmian imienia lub nazwiska, jest katalogiem otwartym, co oznacza, że organ może ocenić także inne powody, jako te „ważne”, a co za tym idzie uwzględnić wniosek.

Powody zmian imienia lub nazwiska zgodnie ze stanowiskiem NSA nie mogą wynikać jedynie z subiektywnych przekonań wnioskodawcy, ale odpowiadać zrelatywizowanym i zobiektywizowanym kryteriom oceny (z uzasadnienia wyroku NSA z 9 lipca 1993 r. SA/Wr 605/93, OSNA 1994, nr 3, poz. 110). Nie mogą także wynikać z pobudek o charakterze kaprysu lub przekory (wyrok NSA z 21 czerwca 1982r, II SA 699/82, ONSA 1982, nr 1, poz. 57). Okoliczności takie jak złożenie zeznań w charakterze świadka w sprawie karnej i obawa przed zemstą z tego powodu lub trudności w znalezieniu pracy po odbyciu kary pozbawienia wolności również nie mieszczą się w katalogu ustawowych przesłanek zmiany imienia i nazwiska z ważnych względów (wyrok NSA z 22 marca 2001r, VSA 1121/00 , LEX nr 78953).

Nieumiejętne, niewłaściwe lub nawet złośliwe odczytywane nazwiska przez osoby trzecie w sposób zmieniający jego brzmienie, a w konsekwencji także znaczenie słowa, również nie stanowi żadnej z ustawowych przesłanek (wyrok NSA z 11 kwietnia 2000r, II SA/ Gd 685/98, nie publikowany).

„Nie można żądać zmiany nazwiska na nazwisko o brzmieniu niepolskim, motywując takie żądanie jedynie fascynacją hinduizmem (wyrok NSA z 3 października 2002r. II SA/Ka 2786/2000, nie publikowany)”.[3]