Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiada skuteczniejszą walkę z autorami fałszywych alarmów bombowych. Dzisiaj często wyroki w tego typu sprawach są rażąco nieadekwatne do konsekwencji społecznych i kosztów, które powodują „fałszywe alarmy”.

Kryminalizacja fałszywego alarmu

Proponowany przepis art. 224a k.k. przewiduje wprowadzenie nowego typu przestępstwa, umiejscowionego w Rozdziale XXIX Kodeksu karnego, który grupuje przestępstwa skierowane przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego. Kryminalizuje jako występek wywołanie fałszywym alarmem lub fałszywą informacją niepotrzebnej czynności instytucji użyteczności publicznej lub innego organu ochrony bezpieczeństwa, porządku publicznego lub zdrowia, mającą na celu uchylenie nieistniejącego de facto zagrożenia.

Kara nieadekwatna do konsekwencji czynu

Obecnie tego rodzaju zachowania są z reguły kwalifikowane jako czyny z art. 66 Kodeksu wykroczeń, który limituje odpowiedzialność sprawcy karą aresztu (w wymiarze do 30 dni), karą ograniczenia wolności (w wymiarze 1 miesiąca) lub karą grzywny w wysokości 1500 zł. W przypadku spowodowania przez fałszywy alarm niepotrzebnej czynności organu bądź instytucji możliwe jest ponadto orzeczenie od sprawcy nawiązki w wysokości do 1000 zł.

Poza zakresem normowania pozostaje często m.in. motyw działania sprawcy, którym jest zakłócenie funkcjonowania podmiotu, którego dotyczy fałszywy alarm lub informacja (np. w celu doprowadzenia do nieodbycia się rozprawy sądowej albo egzaminu na uczelni wyższej).

Liczba fałszywych alarmów rośnie lawinowo

Abstrakcyjny stopień społecznej szkodliwości klasy zachowań wypełniających znamiona przedmiotowe typu czynu określonego w obecnie obowiązującym przepisie zdecydowanie przemawia za poglądem o dalece niedostatecznym stopniu ochrony realizowanym na płaszczyźnie prawa wykroczeń. Pogląd ten utwierdza również nasilona dynamika wzrostu czynów kwalifikowanych z obecnego przepisu, uzasadniająca przypuszczenie o niedostatecznym prewencyjnym oddziaływaniu obowiązującego prawa — dla przykładu, o ile w 2002 r. sądy wydały prawomocne orzeczenia w 1187 sprawach o wykroczenia kwalifikowane z tego artykułu, to już w 2008 r. liczba ta wzrosła do 3351, a więc wynosiła 282 % liczby orzeczeń w stosunku do 2002 r.

Kary ponoszone przez sprawców fałszywych alarmów są jaskrawie nieadekwatne w stosunku do aktualnych realiów życia społecznego oraz ekonomicznego.

Konsekwencje społeczne

Fałszywe alarmy są coraz częściej traktowane jako sygnał o zagrożeniu o potencjalnym charakterze terrorystycznym. Podjęcie działań weryfikujących informację o zagrożeniu nie tylko generuje bardzo wysokie koszty ekonomiczne, ale także pociąga za sobą bardzo wysokie koszty społeczne. Do takich kosztów należy wywołane wśród obywateli poczucie zagrożenia, możliwość wywołania paniki i tym samym realnego narażenia na niebezpieczeństwo życia i zdrowia ludzkiego, ale także zakłócenie zwykłych czynności życia codziennego. Nie mniej groźnym następstwem tego zjawiska może być kształtowanie się u poszczególnych osób, jak i wśród grup ludności, postawy lekceważenia wobec wszelkich alarmów, w tym także tych, które będą wskazywać na rzeczywiste zagrożenia. Nie można w końcu faktu, że zachowanie polegające na spowodowaniu wskutek fałszywego alarmu czynności organów lub instytucji może być także swoistego rodzaju próbą sprawdzenia reakcji takich służb przed wywołaniem stanu realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego.

Nie mniej istotną niż wymienione powyżej jest również okoliczność,
że zaangażowanie odpowiednich instytucji i organów w akcję weryfikującą prawdziwość alarmu, eliminuje te służby z innych obszarów działania, w których ich aktywność w tym czasie jest potrzebna.

Koszty ekonomiczne

Fałszywe alarmy pociągają za sobą istotne koszty finansowe, które są powodowane akcjami podejmowanymi wskutek fałszywych alarmów lub informacji o zagrożeniu. Przykładem może być zdarzenie, które miało miejsce w dniu 31 grudnia 2007 r. w Katowicach, kiedy to sprawca poprzez „fałszywy alarm” o podłożeniu ładunku wybuchowego na dworcu, spowodował ewakuację pięciu dworców: w centrum Katowic, Ligocie, Zawodziu, Bogucicach i Załężu, i gruntowne ich przeszukanie przez Policję. Działania służb podjęte dla zweryfikowania tej informacji o alarmie spowodowały ponadto 4 godzinny przestój w ruchu pociągów, zaś straty samej PKP z tego tytułu oszacowano na kwotę 90 tysięcy złotych. Sprawca tego czynu został ustalony, i następnie ukarany za wykroczenie z art. 66 § 2 k.w. karą 30 dni aresztu. Od sprawcy na rzecz PKP orzeczono nawiązkę w wysokości 1000 zł.

Wymierzona mu kara, pomimo że najsurowsza, jaką dopuszcza obowiązujące prawo jest rażąco nieadekwatna do strat, które spowodował. Nie spełnia zatem represyjnego i prewencyjnego celu reakcji karnej.

Modyfikacja konstrukcji czynu

Przygotowany w Ministerstwie Sprawiedliwości projekt proponuje pewną modyfikację konstrukcji czynu zawartego w projektowanym art. 224a k.k. w stosunku do czynu z art. 66 k.w., która polega nie tylko na rezygnacji w jego opisie ze znamion podmiotowych określających motywy działania sprawcy, ale również ukształtowaniu jako skutku czynu nie okoliczności wprowadzenia przez sprawcę w błąd instytucji lub organu, lecz spowodowania niepotrzebnej czynności takiego podmiotu.

Rozwiązanie to ma przewagę w stosunku do konstrukcji obowiązującego przepisu polegającą na tym, że obiektywizuje podstawy odpowiedzialności karnej sprawcy, która to odpowiedzialność – za dokonanie – aktualizować się będzie dopiero w wypadku wywołania zbędnych czynności instytucji lub innego organu.

Wprowadzenie nowego typu czynu zabronionego do rozdziału XXIX Kodeksu karnego spowodowane jest potrzebą wzmocnienia ochrony działalności tych instytucji i organów, które są odpowiedzialne za sferę użyteczności publicznej, ochrony bezpieczeństwa, porządku publicznego, czy zdrowia.

Proponowane zmiany

W proponowanym kształcie karalne będą wszelkie „fałszywe alarmy”, które wywołały niepotrzebne czynności organów wymienionych w tym przepisie. Podkreślenia wymaga, że projektowane unormowanie będzie obejmowało zatem także te „fałszywe alarmy”, które wywoływane są choćby w budynkach sądów i prokuratur, ale także na lotnisku, czy dworcu kolejowym. Tym samym odpowiedzialność sprawcy będzie warunkowana poprzez nie samą okoliczność spowodowania „alarmu”, ale konkretny skutek, którym są niepotrzebne działania służb.

Sposób działania sprawcy został określony
w możliwie jak najszerszy sposób, bowiem możliwość przekazywania fałszywych informacji czy alarmu w obecnej dobie jest niewątpliwie ograniczona jedynie możliwościami ludzkiej percepcji. Wymogiem jednak jest, aby informacja wprowadzała w błąd co do konieczności podjęcia czynności przez określone służby. Krąg tych służb jest wyznaczony poprzez przydzielone im zadania i ogranicza się do tych instytucji, których działalność może być użyteczna dla nieograniczonej grupy osób (np. przedsiębiorstwo wodociągowe), ale też dotyczy działań tych organów, których rolą jest zapewnienie ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego (np. Straż Graniczna, Policja), czy ochrony zdrowia ( np. pogotowie ratunkowe).

Motywacja sprawcy nie będzie elementem decydującym o odpowiedzialności. Istotne jest natomiast, aby sprawca działał umyślnie, przy czym projektowana konstrukcja przewiduje odpowiedzialność w wypadku działania sprawcy z obiema postaciami zamiaru, a więc także w wypadku działania z zamiarem wynikowym.

Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości