Agnieszka Kraszewska Studenckie Koła Prawa administracyjnego (SKPA) Wydział Prawa Uniwersytet w Białymstoku

Podjęcie rozważań nad problematyką funkcjonowania administracji publicznej we współczesnych uwarunkowaniach wydaje się niemożliwe bez uwzględnienia zagadnień etyki, dotyczących tak samej administracji, jak też jej funkcjonariuszy publicznych. Normy dotyczące owej materii zapewniają uczciwe wykonywanie zawodu urzędnika państwowego, dlatego tak ważne jest ich uregulowanie. Służy to pomocą w rzetelnym wykonywaniu obowiązków oraz we właściwym traktowaniu klientów. W Polsce do aktów regulujących ową kwestię należą głównie: Konstytucja, Kodeks Postępowania Administracyjnego oraz Kodeks Etyki Służby Cywilnej. Nie można też zapomnieć o przepisach europejskich obowiązujących na terenie naszego kraju po wejściu Polski do Unii Europejskiej: Karcie Praw Podstawowych oraz o Europejskim Kodeksie Dobrej Administracji.

W Konstytucji RP z 1997 roku standardy etyczne dotyczące funkcjonowania organów władzy publicznej zawarte są m.in. w artykule 7 i 153. Pierwszy z nich stanowi, że wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Natomiast zawarty w rozdziale dotyczącym administracji rządowej art. 153 mówi, iż powołanie korpusu służby cywilnej ma na celu zapewnienie zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa[1]. Obie normy konstytuują tym samym gruntowne i powielane w innych regulacjach zasady działania administracji. Dały też podstawę do dalszych uregulowań z zakresu etycznego postępowania urzędników.

Dużą rolę w regulacji działań administracji spełnia Kodeks Postępowania Administracyjnego. Zawiera on nie tylko ustrojowe obowiązki urzędników, ale też zasady ogólne prowadzenia procesu administracyjnego. Jako przykłady można tu podać art. 7, który obliguje organy administracji publicznej do podjęcia wszelkich niezbędnych kroków w celu zalatwienia sprawy, mając na względzie interes publiczny i indywidualny oraz art. 8 mówiący o działaniu w celu pogłebienia zaufania obywateli do organów państwa oraz ich świadomości i kultury prawnej. Bez watpliwości można uznać je za katalog standardów postepowania urzędnika.

Najważniejszym dokumentem zawierającym w sobie podstawowe wymagania etyczne jest Kodeks Etyki Służby Cywilnej. Został on opracowany przez Komisję powołaną przez Szefa Służby Cywilnej i podpisany przez Prezesa Rady Ministrów 11 października 2002r. Wydano go w celu realizacji w praktyce podstawowych konstytucyjnych obowiązków służby cywilej zawartych w art 153 Konstytucji. Zawiera on 5 paragrafów odnoszących się do ogólnych zasad pełnienia służby, sposobu wykonywania obowiązków, oraz owych konstytucyjnych powinności. Zgodnie z jego postanowieniami urzędnicy powinni działać praworządnie, traktować wszystkich odbiorców usług publicznych bezstronnie, pracować rzetelnie i profesjonalnie. Winni zachować lojalność wobec urzędu i zwierzchników, odmawiając wykonywania poleceń w tych przypadkach, gdy prowadzi to do popełnienia przestępstwa lub wykroczenia oraz zawiadamiać zwierzchników o przypadkach niezgodnych z prawem poleceń służbowych. Powinni jednakowo traktować wszystkich uczestników spraw administracyjnych, odciskając się od wszelkich nacisków zewnętrznych. Nie moga wymagać i przyjmować –bezpośrednio lub pośrednio- jakichkolwiek korzyści materialnych[2]. Nawiązując do podstawowych obowiązków związanych z udziałem w szkoleniach i własnym dokształcaniem się, Kodeks podkreśla też, iż członek korpusu służby cywilnej dba o rozwój własnych kompetencji i wiedzy zawodowej, w wykonywaniu swych zadań, dba o dobre stusunki międzyludzkie, jest życzliwy ludziom i przestrzega zasad poprawnego zachowania[3]. W ten sposób podkreśla wagę wykonywanych zadań na rzecz państwa oraz służebną rolę administracji. Należy wspomnieć, że normy zawarte w Kodeksie nie mają same przez się charakteru prawnego i należą do niezależnego od prawa zbioru norm etycznych. Mimo to ich rola jest marginalna.

W Unii Europejskiej prawo do dobrej administracji mającej zapewnić efektywne funkcjonowanie organów, co ściśle związane jest z obowiązkami urzędników, określa Karta Praw Podstawowych przyjęta w grudniu 2000r. Stanowi ona, że sprawy każdego obywatela powinny być załatwione przez unijne instytucje w sposób bezstronny i rzetelny, sprawiedliwy i w rozsądnym terminie. Oznacza to także prawo do bycia wysłuchanym, dostępu do dokumentów, uzyskania uzasadnienia decyzji administracyjnych oraz wyrównania szkód spowodowanych przez działania administracji[4]. Postanowienia te uzyskały moc wiążącą wraz z uchwaleniem traktatu konstytucyjnego.