W dniu 28 maja 2010 r. we Wrocławiu odbył się finał VIII Ogólnopolskiego Konkursu Prawa Europejskiego. Eliminacje do konkursu polegały na napisaniu eseju na jeden z zaproponowanych przez organizatora tematów. Autorzy najwyżej ocenionych esejów zakwalifikowali się do finału, w którym zadanie finałowe polegało na rozwiązaniu testu z prawa wspólnotowego.
Najlepszym ekspertem prawa europejskiego okazał się Pan Filip Grycewicz, student III roku prawa na Uniwersytecie Wrocławskim. Zwycięzca w swoim eseju, który otworzył mu drzwi do finału, poruszył problematykę funkcjonowania „złotych akcji” w Polsce w świetle orzecznictwa ETS.
„Ocena funkcjonowania 'złotych akcji' w Polsce w świetle orzecznictwa ETS”
Komisja Europejska swego rodzaju „krucjatę” przeciwko uregulowaniom tzw. złotej akcji w ustawodawstwach Państw Członkowskich rozpoczęła u schyłku lat 90-tych, wszczynając szereg postępowań przed Trybunałem Sprawiedliwości. Na dzień dzisiejszy dorobek ETS w zakresie badania dopuszczalności złotej akcji, w świetle swobody przepływu kapitału, wynosi 10 judykatów z lat 2002-2008, wyznaczających obowiązujący obecnie standard zgodności tego typu uregulowań z normami Traktatów.
Pod pojęciem „złote akcje” w polskiej rzeczywistości prawniczej należy rozumieć, zgodnie z dominującym poglądem, „szczególne uprzywilejowanie akcji w sposób, który umożliwia akcjonariuszowi pełną kontrolę nad podejmowaniem strategicznych decyzji” (wyrok SN z dnia 30 września 2004 r., IV CK 713/03, OSP 2005, nr 9, poz. 112), przy czym uprzywilejowanie to odnoszone jest głównie do Skarbu Państwa (zob. M. Mataczyński, Swoboda przepływu kapitału a złota akcja Skarbu Państwa, Warszawa 2007, s. 155).
Owe specjalne prawa korporacyjne wprowadzone zostały do polskiego systemu prawnego ustawą z dnia 3 czerwca 2005 r. o szczególnych uprawnieniach Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w spółkach kapitałowych o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego (Dz. U. Nr 132, poz. 1108 i Nr 267, poz. 2258) i od początku ich obowiązywania przyciągały czujny wzrok Komisji Europejskiej, która w dniu 15 grudnia 2006 r. uruchomiła procedurę przewidzianą w art. 226 TWE. Czy Komisja słusznie podjęła tego rodzaju kroki?
Ustawie z 2005 r. nie można było odmówić zalet. Jak wskazywał jej główny orędownik S. Sołtysiński („Złota akcja” Skarbu Państwa w świetle prawa unijnego i polskiego [w:] Współczesne wyzwania europejskiej przestrzeni prawnej. Księga pamiątkowa dla uczczenia 70. urodzin Profesora Eugeniusza Piontka, Kraków 2005), w założeniu stanowiła ona zarówno uwzględnienie dotychczasowego orzecznictwa ETS, jak i odzwierciedlenie uregulowania belgijskiego – jedynego, którego zgodność ze swobodą przepływu kapitału usankcjonował wyrokiem Trybunał (C-503/99 Komisja Europejska v. Belgia [2002] ECR, s. I-4809).
Należy zatem stwierdzić, nie poddając wnikliwej analizie całokształtu ustawy z 2005 r., że miała ona inkorporować następujący wzorzec autorstwa ETS: 1) złote akcje dotyczą konkretnych spółek o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa i porządku publicznego, 2) wynikające ze złotej akcji prawo sprzeciwu ministra dotyczy jedynie wąsko zakreślonych kwestii, 3) oparcie decyzji ministra o obiektywne i usprawiedliwione kryteria znane
publicznie 4) następcza kontrola czynności, 5) poszanowanie autonomii decyzyjnej przedsiębiorców, 6) zakreślenie terminu dla wykonania uprawnień, 7) uzasadnianie wykonywania uprawnień, 8) kontrola sądowa decyzji ministra.
Wspomniane naśladownictwo europejskiego standardu okazało się w ogólnym efekcie z jednej strony trafną reakcją na rozwój linii orzeczniczej ETS, z drugiej jednak, mając na względzie także późniejszą praktykę, w szczegółach rozczarowywało niedoskonałą imitacją.
O ile bowiem przyjemnym dla oka wydawały się zawarte w tekście ustawy postanowienia expressis verbis odnoszące się do wypracowanego przez Trybunał standardu (np. wyłączenie w art. 4 ust. 2 podejmowania decyzji na podstawie interesu ekonomicznego państwa), o tyle poddane głębszej analizie rozwiązania normatywne budziły uzasadnione wątpliwości, w tym także Komisji (uzasadnienie projektu ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o szczególnych uprawnieniach ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w niektórych spółkach kapitałowych lub grupach kapitałowych prowadzących działalność w sektorach energii elektrycznej, ropy naftowej oraz paliw gazowych – druk sejmowy nr 2548).
