Autor: Radek Wasilewski, student Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego

W XXI wieku, w dobie wielkich sieci handlowych, hipermarketów oraz internetu przeciętna osoba zawiera umowę kupna-sprzedaży niemal na każdym kroku. Niekiedy robi to bez większej refleksji i nie do końca świadomie. Z pewnością największy odsetek tego typu umów stanowią tzw. umowy sprzedaży konsumenckiej. Nie zawsze umowa taka jest, szczególnie dla konsumenta, umową „udaną”. W takim przypadku rodzi się spór pomiędzy nabywcą, czyli konsumentem a sprzedawcą  (a więc spór konsumencki). Gdy jednak spór taki zaistnieje, sąd powszechny nie jest jedynym rozwiązaniem, gdyż polski system prawny dopuszcza także alternatywne metody rozwiązywania sporów (ADR- Alternative Dispute Resolution). Wśród nich na szczególne podkreślenie zasługuje, według mnie, arbitraż.
Do form arbitrażu należy zaliczyć bowiem postępowanie przed Stałymi Polubownymi Sądami Konsumenckimi, w tym SPSK przy wojewódzkich inspektorach Inspekcji Handlowej. Będą one głównym przedmiotem mojego zainteresowania.

- Spór konsumencki –

Spór konsumencki jest typowym przykładem sporów o charakterze prawnym, gdyż zarówno strony takiego sporu, jak i przedmiot oraz większość okoliczności, na tle których spór może się pojawić, są określone w poszczególnych przepisach prawa[1]. W ramach sporu konsumenckiego należy zaakcentować kilka jego istotnych elementów jak: podmioty (strony) sporu, przedmiot sporu, regulacje prawne.

Podmiotem sporu konsumenckiego jest z jednej strony, jako sprzedający
- przedsiębiorca, z drugiej zaś- konsument. Art 43¹ KC określa przedsiębiorcę jako „osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną, o której mowa w art. 33¹ § 1, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową”. W związku z brakiem definicji konsumenta w KC[2] została ona dodana w drodze ustawy w 2003 r.. Art. 22¹ KC głosi, że „za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową”. Ponadto należy uwzględniać definicje, czy cechy konsumenta wyłaniające się z przepisów szczególnych. Konsument ponadto, na mocy art. 76 Konstytucji RP, musi podlegać szczególnej ochronie ze strony państwa. Jest to jedynie zasada ogólna, a bliższe rozstrzygnięcia następują w ustawach[3].

Przedmiotem sporu konsumenckiego jest towar konsumpcyjny lub świadczenie usług. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz
o zmianie Kodeksu cywilnego z dnia 27 lipca 2002 r., towar konsumpcyjny jest to rzecz ruchoma (w znaczeniu przepisów KC) nabywana w celu niezwiązanym z działalnością zawodową lub gospodarczą.

Prawne aspekty sporu konsumenckiego związanego ze sprzedażą konsumencką regulują przepisy wielu aktów normatywnych. Najważniejszymi z nich są: ustawa
o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej..., Kodeks Cywilny (w zakresie,
w jakim sprzedaż konsumencka nie jest uregulowana odrębnymi przepisami- art. 535¹ KC).

- Arbitraż –

Kolejnym istotnym zagadnieniem jest sądownictwo arbitrażowe (arbitraż). Nie jest to
do końca pojęcie jednolite. Instytucja arbitrażu jest najbardziej sformalizowaną z odmian alternatywnego rozwiązywania sporów. W swojej konstrukcji zbliżająca się
do charakterystycznego dla sądów adjudykacyjnego trybu rozstrzygania[4]. Przez sądownictwo arbitrażowe rozumie się taki tryb rozstrzygania spraw cywilnych, w którym organ rozstrzygający nie jest sądem państwowym, a swoją kompetencję opiera na woli stron wyrażonej w umowie i przepisach KPC[5]. Pomiędzy sądownictwem polubownym,
a państwowym, powszechnym istnieje szereg różnić, które jednak zaakcentuję na przykładzie sądownictwa polubownego w ramach SPSK.